اين تصويري از سرنوشت كلانشهر تهران و ساكنانش تنها دقايقي پس از وقوع زلزله است: «زلزله در تهران، فاجعه‌اي را رقم خواهد زد»، «هزاران نفر بر اثر زلزله احتمالي تهران كشته مي‌شوند»، «به دليل نبود سيستم تصفيه فاضلاب در صورت بروز زلزله، تهران در فاضلاب غوطه‌‌ور مي‌شود»، «بافت‌هاي فرسوده تهران در لحظات اول وقوع زلزله كاملا نابود مي‌شود» و...

آنچه خوانديد تنها برخي از اتفاقات وحشتناك و تكاندهنده‌اي است كه به عنوان هشدار و دغدغه جدي از سوي كارشناسان و مسوولان در صورت بروز زلزله احتمالي در پايتخت رخ خواهد داد.

همان جملات تكراري كه اين بار نيز پس از رخداد زمين‌لرزه 4 ريشتري بعدازظهر شنبه 25 مهر، در جنوب تهران بار ديگر به دفعات از سوي كارشناسان و مسوولان مطرح و پس از چند روز همچون گذشته به فراموشي سپرده شد.

گويي مردم به شنيدن و مسوولان به گفتن از خطرات زلزله و سرنوشت نگران‌كننده پايتخت‌نشينان و شرايط بحراني تهران در صورت وقوع اين رخداد عادت كرده‌اند و تا آن زلزله احتمالي وعده داده شده به وقوع نپيوندد، هيچ كس اين زنگ خطرها را جدي نخواهد گرفت.

از فرسودگي بافت تهران گرفته تا تنگي كوچه‌ها كه حتي در حوادث كوچك نيز امكان امدادرساني نيست، از كمبود تجهيزات و اعتبارات گرفته تا مانورهاي نمايشي كه شايد آنقدرها كاربردي براي تهراني‌ها ندارد، از هشدارهاي كارشناسان گرفته تا قول‌هاي مسوولان براي نوسازي بافت فرسوده پايتخت كه تنها به چند روز اول وقوع زلزله خلاصه مي‌شود و خبري از تحقق آنها به گوش نمي‌رسد، از نگراني تهراني‌ها تا تدوين برخي دستورالعمل‌هاي مقاوم‌سازي كه نظارتي بر اجراي آنها نيست و... همگي بر اين امر دلالت دارند كه خطر وقوع زلزله‌اي به بزرگي چند ريشتر در تهران جدي است.

زمين‌لرزه 4 ريشتري كه چندي پيش در جنوب شرق تهران رخ داد و مناطق مختلف پايتخت را لرزاند اگرچه هيچ‌گونه تلفات و خساراتي در پي نداشت با اين حال زنگ خطر ديگري براي هشياري و آمادگي بيشتر مردم و سازمان‌هاي مختلف ذي‌ربط نسبت به وقوع زمين‌لرزه‌هاي بزرگ‌تر احتمالي در تهران بود كه سال‌هاست كارشناسان زلزله نسبت به احتمال وقوع آن هشدار مي‌دهند. به‌طوري‌كه دكتر زارع، معاون پژوهشي پژوهشگاه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله، رخداد زمين‌ لرزه چندي پيش تهران را شاهدي ديگر بر لرزه‌خيزي و فعال بودن گسل‌هاي جنوب تهران مي‌داند و بر ضرورت توجه دائمي به لرزه‌خيزي كلانشهر تهران تاكيد مي‌كند.

اين در حالي است كه در صورت وقوع زلزله بجز خرابي‌هايي كه پس از آوار ساختمان‌ها‌ي مسكوني و تجاري برجاي مي‌ماند قاعدتا برخي مراكز بايد به عنوان محل‌هايي امن براي شهروندان نجات‌يافته يا مجروح، سالم بمانند، اما با شرايط فعلي ساخت‌وساز در تهران، اين قاعده چندان برقرار نيست و بيمارستان‌ها و مراكز درماني و ديگر مراكز كمك‌رساني همزمان با وقوع زلزله، خودشان هم دچار حادثه مي‌شوند.

خدا كند زلزله نيايد

لازم نيست يادآوري كنيم تنها 5 درصد مساحت كشور زلزله‌خيز نيست و تقريبا همه ايرانيان در چهارگوشه كشورمان بارها داغ خسارت‌ها و مصيبت‌‌هاي زلزله و حوادث پس از آن را تجربه كرده‌اند و باز هم لازم نيست دلايل اقدامات جدي و سريع در مورد بافت‌هاي فرسوده منازل مسكوني، بيمارستان‌ها، مدارس و ادارات دولتي را از سوي دولت و شهرداري‌ها مورد تاكيد قرار دهيم.

ميزان خطري كه جان مردم تهران را در صورت وقوع زلزله تهديد مي‌كند با در نظر گرفتن اين نكته كه تهران پايتخت است و به دليل برخورداري از امكانات، انتظارات زيادي از آن مي‌رود در مقايسه با ساكنان شهرهاي دور افتاده و كم جمعيت در صورت رخداد زلزله تفاوت چنداني ندارد.

چه دانش‌آموزان تهراني آسيب ببينند و چه كودكاني كه در اتاقك‌هاي قديمي و خاكي مناطق محروم زير آوار بمانند، فرقي نمي‌كند و تازه اين در شرايطي است كه تهران به عنوان پايتخت نسبت به بسياري از استان‌ها در برخورداري از سرانه‌هاي بهداشتي، آموزشي و حفاظتي فقيرتر است و در زمان وقوع زلزله بنابر گفته مسوولان تنها 3 تا 4 بيمارستان سالم و 10 تا 15 مدرسه پا برجا مي‌ماند و مابقي بنابر شدت زلزله تخريب شده يا نيمه‌سالم باقي‌ مي‌مانند.

بيمارستان‌هاي غيرايمن پايتخت

به نظر مي‌رسد احتمال وقوع زلزله‌هايي بزرگ‌تر از زلزله 4 ريشتري چندي پيش شهر تهران و پيامدهاي ناگوار پس از رخداد آن، اين بار به حدي جدي بوده كه نگراني‌ها از اين بابت به شوراي اسلامي شهر تهران نيز كشيده شد، به طوري‌كه رئيس كميسيون توسعه و عمران شوراي شهر در يكصد و پنجاه و دومين جلسه شوراي شهر تهران، وضعيت مراكز درماني و بيمارستاني شهر تهران به لحاظ استحكام را بسيار ناخوشايند توصيف مي‌كند.

به گفته حمزه شكيب، متوسط عمر مراكز درماني و بيمارستان‌هاي پايتخت بيش از 35 سال است و در صورت وقوع زلزله، تنها تعداد اندكي از بيمارستان‌ها قادر به ارائه خدمات به آسيب‌ديدگان و مجروحان هستند و تعداد بيمارستان‌هايي كه پس از وقوع زلزله فعال مي‌مانند، يك يا دو واحد خواهد بود و بقيه به دليل رعايت نشدن موارد مقاوم‌سازي، تخريب مي‌شوند.

شكيب تاكيد مي‌كند: تصويب طرح جامع كاهش خطرپذيري شهر تهران در سال گذشته و الزام شهرداري تهران به تهيه طرح تفصيلي بر اساس آن، ازجمله مهم‌ترين اقدامات شوراي شهر تهران بوده كه در صورت اجرايي شدن آن، حركت‌هاي قابل قبولي در راستاي ايمن‌سازي فضاي شهري تهران صورت مي‌گيرد.

وي با اشاره به سپردن تهيه طرح تفصيلي جامع كاهش خطرپذيري به سازمان مديريت بحران شهر تهران يادآور مي‌شود: براي اجرايي شدن اين طرح بايد طرحي مجزا براي ساختمان‌هاي تازه احداث و ساختمان‌هاي موجود در شهر تهران و نيز آموزش‌هاي همگاني فراگير براي مديريت شهري، مهندسان و شهروندان در نظر گرفته شود.

رئيس كميسيون توسعه و عمران شوراي شهر تهران با اعلام اين كه طرح‌هاي تفصيلي مربوط به اين مصوبه تا حداكثر يك سال ديگر آماده عملياتي شدن خواهد بود، مي‌گويد: با اجراي اين طرح، تحولي اساسي در ساخت‌وساز در شهر تهران و در نتيجه، كاهش خطرپذيري پايتخت را شاهد خواهيم بود.

وي همچنين با تاكيد بر اين كه هميشه در زمان وقوع حادثه‌اي به فكر مقابله با آن مي‌افتيم، تصريح مي‌كند: تهران همواره با احتمال وقوع فاجعه‌اي بزرگ از جمله زلزله با بزرگي زياد مواجه بوده است، اما به نظر مي‌رسد تا وقتي حادثه‌اي ناگوار رخ ندهد، به فكر اقدامات اساسي در مقابله با زلزله نمي‌افتيم.

وي با اذعان نسبت به اين كه طرح‌هاي شوراي شهر تهران در حوزه بافت‌هاي فرسوده سرانجامي نداشته‌اند، توضيح داد: مصوبات متعددي همراه با تمهيدات ويژه براي بافت‌هاي فرسوده و نوسازي آنها داشته‌ايم، اما متاسفانه خروجي لازم با اين حجم كار به دست نيامده است.

رئيس كميسيون توسعه و عمران شوراي شهر تهران تاكيد مي‌كند: پس از گذشت سال‌ها انجام اقدامات بي‌سرانجام، حال ديگر وقت آن رسيده به اين نتيجه برسيم كه شيوه كارمان اشتباه بوده و بايد بازنگري در مورد اقدامات سال‌هاي قبل داشته باشيم.

وي بيان كرد: نكته ديگر در مورد بافت‌هاي فرسوده اين است كه با تغيير شرايط در يك يا دو ساختمان در بافت‌هاي فرسوده، كل بافت تكان نمي‌خورد و خطر همچنان در اين بخش‌ها باقي مي‌ماند، در نتيجه بايد در مورد سياستگذاري مربوط به همكاري مردم در بافت‌هاي فرسوده بازنگري‌هاي كاربردي‌تري صورت گيرد.

زلزله در كمين بافت‌هاي فرسوده

نايب رئيس شوراي شهر تهران نيز در گفتگو با ايسنا معتقد است: تفكر و مديريت براي حل مشكل بافت‌هاي فرسوده از خود اين بافت‌ها فرسوده‌تر است و اگر اين طور نبود تاكنون دست‌كم در استان‌هاي ديگر كه مثل تهران مشكل ندارند تا حدود زيادي بايد حل مي‌شد.

حسن بيادي با تاكيد بر اين كه نگاه به بافت‌هاي فرسوده تنها محدود به مجموعه‌هاي عظيمي از خانه‌هاي فرسوده در بافت‌هاي مركزي و جنوبي شهر تهران نيست، مي‌گويد: در مناطق مختلف شهر تهران نيز خانه‌هاي فرسوده و متروكه وجود دارد كه بسياري از شهروندان به دليل محدوديت منابع مالي مجبور به زندگي در آنها هستند، در حالي كه كل بافت آن منطقه فرسوده محسوب نمي‌شود و از نگاه مسوولان دور مي‌ماند.

وي با تاكيد بر اين‌كه مشكل بافت‌هاي فرسوده و كاهش خطرپذيري در شهر تهران مساله‌اي چندبعدي است و سازمان‌ها و دستگاه‌هاي مختلفي در آن دخيل هستند، معتقد است: متاسفانه دستگاه‌هاي مرتبط ديگر در مورد بافت‌هاي فرسوده و كاهش خطرپذيري شهر تهران وظايف خود را يا فراموش كرد‌ه‌اند يا به كلي كنار گذاشته‌اند و اكنون تنها در زمان وقوع يك اتفاق ناگوار است كه همه به فكر رفع مشكل مي‌افتند.

وي با اعلام اين كه طي 4 سال گذشته بيش از 40 هزار واحد مسكوني در شهر تهران نوسازي شده، تصريح مي‌كند: متاسفانه علي‌رغم همه تدابير لازم و تمهيداتي كه براي انجام نوسازي در بافت‌هاي فرسوده و افزايش اختيارات براي سازمان نوسازيدر نظر گرفته شد، باز هم سازمان نوسازي دچار ساختار پيچيده‌اي بوده كه در نهايت توفيقي در مسووليت‌هاي محول نداشته است.

بيادي از ديگر مجموعه‌ها و سازمان‌هاي مسوول نيز گلايه كرده و معتقد است: مجموعه‌هاي دخيل در وزارتخانه‌هاي كشور، مسكن و نيرو و نيز بانك‌ها و بخش خصوصي و سرمايه‌گذاران در حوزه بافت‌هاي فرسوده شهر تهران خود را كاملا كنار كشيده‌اند و اقدامي در راستاي حل معضل بافت‌هاي فرسوده به طور جدي و چشمگير صورت نمي‌گيرد.

وي با اشاره به تمهيدات شوراي شهر تهران علي‌رغم محدوديت‌هاي منابع مالي شهرداري تهران براي حذف عوارض و تشويق‌هاي بيشتر در بافت‌هاي فرسوده به منظور نوسازي تصريح مي‌كند: در حال حاضر شهرداري تهران در برابر تجميع چند ساختمان ريزدانه در بافت‌هاي فرسوده عوارض را حذف كرده و به نزديك صفر مي‌رساند و حتي يك طبقه هم تراكم تشويقي هم مي‌دهد، اما به نظر مي‌رسد اين تشويق‌ها در غيبت نهادهاي مسوول، همكاري بانك‌ها و نيز سرمايه‌گذاران به نتيجه مطلوب نمي‌رسد.

ساختمان‌هايي كه مقاوم نيستند

رئيس پژوهشكده مهندسي سازه، وضعيت ساختمان‌هاي موجود در تهران در مواجهه با يك زلزله احتمالي را اسفبار توصيف كرده و مي‌گويد: از لحاظ كمي برآوردهايي در زمينه آسيب‌پذيري ساختمان‌هاي تهران شده است، ازجمله مطالعه جايكا (آژانس همكاري‌هاي بين‌المللي ژاپن.) در اين پژوهشگاه درصد آسيب‌پذيري ساختمان‌ها با روش‌هاي تقريبي مشخص شد و با توجه به آسيب‌پذيري ساختمان‌هاي مصالح بنايي و اين‌كه حدود 80 الي 85 درصد ساختمان‌هاي تهران از اين دست هستند، بسته به شدت زلزله احتمالي تا حدودي خرابي تخمين زده شده است.

دكتر عبدالرضا سروقدمقدم، تدوين دستورالعمل‌هاي مقاوم‌سازي ساختمان‌هاي معمولي توسط مراكز تحقيقاتي زلزله در كشور را از جمله راه‌هاي موثر براي مقاوم‌سازي ساختمان‌ها در تهران مي‌داند و مي‌افزايد: اجباري‌سازي شناسنامه فني لرزه‌اي براي ساختمان‌ها كه توسط مراكز فني تحقيقاتي ذي‌صلاح تدوين شده باشند نيز مي‌تواند از جمله اقدامات موثر ديگر براي مقاوم‌سازي ساختمان‌ها در تهران باشد.

شريان‌هاي حياتي غيرايمن تهران

مدير گروه شريان‌هاي حياتي پژوهشكده مهندسي سازه، شريان‌هاي حياتي را سامانه‌هاي تامين انرژي برق، گاز، نفت و تامين آب و دفع فاضلاب، ترابري يا حمل‌ونقل و اطلاع‌رساني و مخابرات مي‌داند و مي‌گويد: هر سامانه شريان حياتي، خود از 3 دسته مولفه‌هاي اصلي كه عبارتند از تاسيسات كليدي، خطوط انتقال و شبكه‌هاي توزيع تشكيل شده است. براي مثال در مورد سامانه تامين برق، تاسيسات كليدي شامل نيروگاه، پست‌هاي انتقال و مركز كنترل شبكه، خطوط انتقال مشتمل بر خطوط فشار قوي انتقال برق و شبكه توزيع شامل خطوط فشار ضعيف داخل شهر هستند.

دكتر محمود حسيني، اصول ايمني به كار رفته در شريان‌هاي حياتي تهران را ناكافي مي‌داند و مي‌گويد: به دليل قدمت سامانه آب در تهران، اصول مقاومت در برابر زلزله براي آن لحاظ نشده؛ در مورد فاضلاب نيز علي‌رغم تازگي سامانه، اصول ايمني در برابر زلزله آن‌طور كه بايد در آن رعايت نشده است. سامانه برق در قسمت‌هاي جديد نسبتا داراي مقاومت است، ولي بخش‌هاي قديمي همچنان مقاومت ندارند. در مورد سامانه گاز نيز اگرچه از لحاظ طراحي، نكات مربوط به ايمني لرزه‌اي لحاظ شده، ولي به لحاظ اجرايي ضعف‌هايي در اين خصوص موجود است.

وي تصريح مي‌كند: در مورد شبكه ترابري و حمل‌ونقل نيز بسياري از پل‌ها داراي آسيب‌پذيري بالا هستند و برخي شيب‌هاي مشرف به بزرگراه‌ها نيز احتمال لغزش دارند.

احتمال آتش‌سوزي‌هاي گسترده

حسيني با اشاره به وجود انواع شريان‌هاي حياتي در تهران به صورت فشرده و در كنار يكديگر، مي‌افزايد: با توجه به فشردگي و تراكم شريان‌هاي حياتي در تهران از يك سو و عدم مقاومت بسياري از آنها در برابر زلزله از سويي ديگر، در صورت وقوع زلزله در تهران بايد انتظار گسيختگي‌هاي متعددي را در شبكه‌هاي آب و فاضلاب، گاز، سقوط برخي از دكل‌هاي برق، فروريزي برخي پل‌ها و حوادثي از اين قبيل داشته باشيم كه البته در اثر برخي از آنها آتش‌سوزي‌هاي گسترده‌اي نيز مي‌تواند رخ دهد.با وجود اين رئيس سازمان امداد و نجات جمعيت هلال احمر به پايتخت‌نشينان اين اطمينان را مي‌دهد كه بر اساس استانداردهاي تعريف شده، سازمان امداد و نجات جمعيت هلال احمر در صورت وقوع زلزله در تهران، آمادگي كامل براي امدادرساني را دارد.

آمادگي كامل هلال احمر براي امدادرساني

اسفندياري در پاسخ به اين كه جمعيت هلال احمر تا چند ريشتر زلزله مي‌تواند امدادرساني كامل را انجام دهد‌، معتقد است: ميزان امدادرساني در حوادث غيرمترقبه با توجه به بزرگي حادثه قياس نمي‌شود بلكه بر اساس جمعيت منطقه سنجيده مي‌شود كه در حال حاضر با توجه به امكانات سازمان، اگر حادثه‌اي در هر زمان و هر نقطه‌اي از كشور رخ دهد سازمان آمادگي دارد عمليات امداد و نجات را به طور كامل انجام دهد.
حدود يك‌سال ‌و نيم گذشته زلزله نسبتا شديدي توكيو پايتخت ژاپن و استان‌هاي اطراف آن را لرزاند‌ اما همانند بيشتر زلزله‌هاي اخير تلفات و خسارات بسيار ناچيزي برجاي گذارد

وي با اشاره به اين كه مديريت بحران طبق قانون به عهده ستاد بحران شهرداري‌هاست و جمعيت هلال احمر تنها عضوي از ستاد بحران شهرداري تهران است، مي‌گويد: با توجه به امكانات و پتانسيل‌هاي موجود، پيش‌بيني‌هاي لازم در رابطه با وقوع زلزله در تهران صورت گرفته به طوري‌كه در اطراف پايتخت 6 پايگاه اقماري بزرگ وجود دارد.

به گفته رئيس سازمان امداد و نجات هلال احمر، در حال حاضر 22 قلم كالاي امدادي اعم از اقلام زيستي، اسكان اضطراري و... در كشور وجود دارد كه بر اساس قانون نيز بايد به ازاي هر 2 درصد از جمعيت يك منطقه اين اقلام ذخيره شود كه البته در پايتخت به ازاي هر 10 درصد از جمعيت ذخيره اين اقلام امدادي انجام مي‌شود.

تهران و راه‌اندازي 98 پايگاه پشتيباني بحران

رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران از راه‌اندازي 98 پايگاه مديريت و پشتيباني بحران در سطح محلات شهر تهران خبرداده و مي‌گويد: اين پايگاه‌ها به 3 بخش تقسيم‌بندي مي‌شوند كه تعداد 5 مورد از اين پايگاه‌ها شامل پايگاه‌هاي معين، حدود 20 مورد پايگاه‌هاي ويژه پشتيباني مديريت بحران و 73 مورد پايگاه‌هاي چند منظوره مديريت بحران هستند.

رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران در پاسخ به اين سوال كه چون هنوز زمان دقيق يا حتي احتمالي وقوع زلزله مشخص نيست، بنابراين در راستاي كاهش خطرات و آسيب‌هاي ناشي از زلزله، شهروندان چه اقدامات پيشگيرانه‌اي را مي‌توانند انجام دهند، توصيه مي‌كند: مردم بايد از ابتدايي‌ترين كارها آغاز كنند؛ از نحوه قرار دادن ظروف چيني، شيشه‌اي در داخل كمدها و اتاق‌ها گرفته تا نصب عايق‌هايي روي شيشه پنجره‌هاي منازل تا حداقل در صورت شكستن، خرد نشوند.

اما كار مهم ديگر اين است كه وقتي خطر وقوع زلزله مطرح مي‌شود، ممكن است اعضاي يك خانواده در كنار هم نباشند. بهترين كار اين است كه از همين حالا محلي را براي جمع شدن و كنار هم بودن در نظر بگيرند به عنوان مثال نزديك‌ترين پايگاه مديريت بحران محل زندگي خود و از همه مهم‌تر اين كه هنگام ساخت يا خريد يك ساختمان، حتما تحقيق كرده و از كيفيت ساخت آن اطلاع حاصل كنند تا شايد به اين ترتيب حداقل بتوانند خطرات و آسيب‌هاي زلزله را كاهش دهند.

راه‌اندازي 1000 پايگاه در كشور

از آنجا كه خطر وقوع زلزله تنها مختص كلانشهر تهران نبوده و كشور ما جزو 10 كشور بلاخيز دنيا محسوب مي‌شود، همزمان با اين اقدام رئيس سازمان مديريت بحران كشور نيز از آغاز ساخت يكهزار سوله چند منظوره در مراكز استان‌ها براي كمك به مديريت بحران خبر مي‌دهد.

به گفته حسين باقري اين سوله‌ها كه هر كدام اعتباري بالغ بر 50 ميليون تومان دربردارد، با هدف پشتيباني در مواقع بروز بحران و همچنين استفاده به عنوان يك مكان ورزشي مناسب براي بانوان و آقايان در شرايط عادي در دست احداث است.

اين سوله‌ها به نحوي طراحي شده است كه در آنها علاوه بر در نظر گرفتن توقفگاه براي خودروهاي آتش‌نشاني و اورژانس، امكان برگزاري كلاس‌هاي آموزشي مديريت بحران و همچنين ديگر فعاليت‌هاي فرهنگي وجود خواهد داشت.

توكيو؛ استاد مبارزه با زلزله

پايتخت ژاپن شهر زلزله‌خيزي است، از اين‌رو برنامه‌هاي ويژه آموزش براي رويارويي با بلاياي طبيعي در توكيو اولويت خاصي قرار دارد. همه‌‌ساله زمين‌لرزه‌هايي در ابعاد مختلف، اين شهر را به لرزه درمي‌آورد. در تاريخ نيز چندين زلزله بسيار مهيب در اين شهر به ثبت رسيده است.

اما ژاپني‌ها بويژه مسوولان توكيو همواره در اين انديشه بوده‌اند تا مانع وارد شدن خسارات و تلفات بسيار در زمين‌لرزه‌ها باشند. امري كه تا حدود بسيار زيادي به آن دست يافته‌اند. اين شهر از زمان زلزله بزرگ كانتو در سال 1923، با سود جستن از ابزارهاي برنامه‌ريزي شهري ازجمله توسعه فضاهاي باز و سبز تلاش جدي خود را آغاز كرد.

حدود يك‌سال‌ونيم گذشته زلزله نسبتا شديدي توكيو، پايتخت ژاپن و استان‌هاي اطراف آن را لرزاند، اما همانند بيشتر زلزله‌هاي اخير تلفات و خسارات بسيار ناچيزي برجاي گذارد.

زنگ خطرها به صدا درآمده

تقريبا تمام بخش‌هاي ايران روي سطوح زلزله‌خيز قرار گرفته و اين كشور از گذشته رنج زلزله‌هاي بسيار شديدي را تحمل كرده است.

زلزله 8/6 ريشتري بم كه اين شهر باستاني را با خاك يكسان كرد و جان بيش از 30 هزار انسان را گرفت، از تازه‌ترين اين وقايع است.

پيش‌بيني مي‌شود وقوع زلزله‌اي مشابه زلزله بم براي شهر تهران كه بيش از 7 ميليون نفر در آن ساكن هستند، فاجعه‌اي وحشتناك خواهد بود.

ساختمان‌هاي اين شهر متفاوت از ساختمان‌هاي مقاوم شهرهايي مانند توكيو و سانفرانسيسكو، كاملا سست بوده و بسياري از ساكنان خانه‌هاي بتني غيرمقاوم در صورت وقوع زلزله‌اي شديد به كام مرگ خواهند رفت.

زماني وزارت بهداشت ايران اعلام كرده بود كه درصورت وقوع زلزله‌اي 7 ريشتري بيش از 90 درصد از بيمارستان‌هاي تهران نابود خواهد شد. اين شهر به اندازه‌اي در خطر زلزله قرار دارد كه گفتگوهاي متعددي درباره تغيير دادن پايتخت صورت گرفته است، اما آيا براستي با پاك كردن صورت مساله مي‌توان از بحراني كه در كمين است، گريخت؟

كارشناسان معتقدند خطر وقوع زلزله در پايتخت هميشه جدي است و سال‌هاست زنگ خطرها براي آن به صدا درآمده است. پس لازم است مسوولان با پذيرش اين واقعيت و نقاط ضعف موجود و شناسايي نقاط قوت از هم‌اكنون به فكر آمادگي براي شرايط بحران باشند چراكه پس از وقوع حادثه ديگر دست به كار شدن براي رفع مشكلات و كاستي‌ها چندان فايده‌اي نخواهد داشت و آن وقت است كه ديگر بايد در انتظار فاجعه‌اي انساني براي شهر تهران باشيم.

تهراني‌ها همواره در آماده‌باش دائمي

نظرسنجي‌ها نشان مي‌دهد 75 درصد شهروندان ساكن تهران، نسبت به استحكام محل سكونت خود در برابر زلزله اطمينان ندارند. 60 درصد آنها شيوه استفاده از كپسول آتش‌نشاني را نياموخته‌اند. 65 درصد تاكنون هيچ اطلاعات مكتوبي‌ اعم از بروشور، جزوه يا كتاب براي آشنايي با زلزله دريافت نكرده‌اند.

36 درصد كساني كه به چنين اطلاعاتي دسترسي داشته‌اند، مطالب آن را كلي‌گويي و بي‌فايده مي‌دانند. 77 درصد ساكنان تهران معتقدند شهرداري تهران، نظارت دقيقي بر ساخت‌وسازها ندارد. بيش از 82 درصد تهراني‌ها نگران مشكلاتي همچون آشوب و ناامني‌هاي پس از زلزله هستند كه مربوط به حوزه روان‌شناسي و جامعه‌شناسي است.

رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران در گفتگو با «جام‌جم» با تاكيد بر اين‌كه شهروندان تهراني بايد به صورت دائم و هميشگي براي مقابله با زلزله آماده باشند، تصريح مي‌كند: در اين راستا در طرح اسكان اضطراري بلندمدت قرار است پارك‌هاي جنگلي و بزرگ داخل و اطراف تهران براي اسكان شهروندان در شرايط پيش‌آگهي زلزله آماده‌سازي شوند. مشاوران كارآزموده و متخصصي براي اجراي اين طرح به‌كار گرفته‌ايم و اميدواريم كمتر از 2 سال آينده بتوانيم تمام فضاهاي داخل و خارج شهر تهران را آماده پذيرايي از مردم در شرايط بحران و اضطرار كنيم.

به گفته وي، در اين طرح قرار است مجموعه‌اي از كارها انجام شود، مثلا سكوهايي تعبيه شود كه مردم بتوانند در آنجا مستقر شوند و نيازهاي اوليه زندگي‌شان مانند آب، غذا، سرويس بهداشتي و استحمام آنها برآورده شود. ضمن اين‌كه در حوزه بهداشتي و درمان بيماري‌ها كه همواره در شرايط بحران شيوع پيدا مي‌كند هم اقداماتي شامل استقرار كادر پزشكي و امكانات اوليه بهداشتي صورت گرفته، حتي براي نصب بلندگو به منظور اطلاع‌رساني دقيق و موثق هم فكر شده، زيرا اولين چيزي كه در شرايط بحران شيوع پيدا مي‌كند، شايعه است و همين شايعه نگراني‌ها را در دل مردم زياد مي‌كند.

مازيار حسيني با اشاره به ساير اقدامات و هماهنگي‌هاي انجام شده با سازمان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي مرتبط در اين زمينه مي‌گويد: با سازمان صداوسيما هماهنگي‌هايي صورت گرفته كه در صورت وقوع زلزله از طريق اين بلند‌گوها، اطلاع‌رساني از يك منبع موثق و دقيق و با يك چهره مشخص به مردم صورت گيرد.

به گفته حسيني، در مبحث آمادگي در شرايط بحران، تنها به آمادگي و تجهيز شهر بسنده نشده است، بلكه حتي براي گروه‌هاي خاصي مانند سالمندان، كودكان و زنان بي‌سرپرست كه در شرايط بحران بيشترين آسيب‌ها را مي‌بينند هم چاره‌انديشي شده و تلاش شده مجموعه‌اي از سازمان‌ها و نهاد‌هاي مختلف درگير اين قضيه شوند.

رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران در پاسخ به اين سوال كه اگر زلزله به بزرگي 7 يا 8 ريشتر در كلانشهر تهران اتفاق بيفتد، با تمام مشكلاتي كه در بحث ساخت‌وساز، ترافيك، سيستم خدمات شهري و... داريم سازمان پيشگيري و مديريت بحران تا چه اندازه مي‌تواند بموقع و موثر عمل كند؟ مي‌گويد: در حوادث طبيعي انسان‌ها در درجه اول اهميت هستند كه علاوه بر نيازهاي فيزيكي نيازهاي روحي، معنوي و احساسي هم دارند كاري كه سازمان ما طي 4 سال گذشته با شدت بيشتري پيگيري كرده ارزيابي خطرپذيري و شناسايي گسل‌هاي عمده شهر تهران يعني ري، شمال تهران و مشاء بوده است. در عين حال بيشترين بزرگاي يك گسل براي وقوع زلزله با روابط علمي تعيين شده است و حاصل آن اين بود كه هيچ گسلي در تهران وجود ندارد كه بتواند زلزله 8 ريشتري توليد كند، اما توانايي توليد زلزله‌اي با بزرگاي 7 را دارد. رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران تهران مي‌گويد: در دومين گام طرح جامعي با همكاري 2 مشاور ژاپني طي 2 سال تدوين كرديم كه سال 84 به تصويب رسيد و در آن پروژه‌هاي اولويت‌داري در قالب 15 طرح تعيين شد. يكي از طرح‌ها اين بود كه تهران داراي مركز مستقلي براي مديريت بحران باشد. در حال حاضر ما موفق شده‌ايم اين مركز را بسازيم. در اين مركز، حتي استانداردهاي ساخت‌وساز در برخي قسمت‌ها جابه‌جا شده است. به نوعي اين ساختمان كمك كرد دانش و فناوري موجود در كشور جابه‌جا شود، به گونه‌اي كه اين ساختمان مي‌تواند با زلزله‌هايي با دوره بازگشت 2500 سال، بدون وقفه به كار و سرويس‌دهي‌اش ادامه دهد. حسيني با بيان اين‌كه تعداد ايستگاه‌هاي آتش‌نشاني در اين طرح به 120 ايستگاه كه استاندارد تهران است بايد برسد، تاكيد مي‌كند: ايستگاه‌هاي قديمي مقاوم‌سازي شده و آسيب‌پذيري شريان‌هاي حياتي شناسايي مي‌شود كه در اين خصوص شركت برق، آب و گاز مطالعات آسيب‌پذيري‌شان را انجام داده‌اند و وارد مراحل اجرايي مقاوم‌سازي هم شده‌اند. ما در تهران براي اين موضوع بودجه كشوري نداريم. حتي سال 86 تمام سازمان‌هاي درگير اين موضوع، بودجه‌شان را به كميسيون برنامه و بودجه شوراي شهر تهران ارائه كردند. در نهايت در صحن علني شورا مصوب و براي وزارت كشور ارسال شد، ولي هنوز نتوانسته‌ايم در تهران مثل ديگر استان‌ها، بودجه‌اي بگيريم و تاكنون از بودجه ملي اين موضوع نتوانسته‌ايم استفاده كنيم.

پوران محمدي

برگرفته از روزنامه جام جم

کد; 3930
گروه: حوادث طبیعی