شرایطی است که در اثر حوادث، رخدادها، و عملکردهای طبیعی و انسانی (به جزء موارد موضوعه در حوزه‌های امنیتی و اجتماعی) به طور ناگهانی یا غیر قابل کنترل به وجود می آید و موجب ایجاد مشقت و سختی به یک مجموعه یا جامعه انسانی می گردد و بر طرف کردن آن نیاز به اقدامات اضطراری، فوری و فوق العاده است.
مدیریت جامع بحران: فرآیند برنامه‌ریزی، عملکرد و اقدامات اجرایی است که توسط دستگاه‌های دولتی، غیردولتی و عمومی پیرامون شناخت و کاهش سطح مخاطرات (مدبریت خطر پذیری) و مدیریت عملیات مقابله و بازسازی و بازتوانی منطقه آسیب دیده (مدیریت بحران) صورت می پذیرد. در این فرایند مشاهده پیش نشانگرها و تجزیه و تحلیل آنها و منابع اطلاعاتی در دسترس تلاش می شود به صورت یکپارچه، جامع و هماهنگ با استفاده از ابزارهای موجود از بحرانها پیشگیری نموده یا در صورت بروز آنها با آمادگی لازم در جهت کاهش خسارات جانی و مالی به مقابله سریع پرداخته تا شرایط به وضع عادی بازگردد.
زمانی که بحران رخ میدهد کار زیادی جز هدایت و کنترل نمی توان انجام داد و مهمترین اقدامات در این زمان اتخاذ تصمیمهای صحیح است. از دیدگاه مدیریت، برای اتخاذ تصمیم صحیح، به دادها، اطلاعات، امکان پردازش و تحلیل نیاز است اما متاسفانه منابع اصلی همه این موارد تنها قبل از وقوع بحران در اختیار است و اگر دو مرحله قبلی یعنی پیش بینی و پیشگیری، برنامه ریزی و آموزش را انجام نداده باشیم، شاهد بروز بحران جدیدی در در دل بحران رخ دادهة خواهیم بود که مرتباً با تصمیم های عجولانه و نسنجیده نه تنها بر وخامت اوضاع می افزاید بلکه بحرانهای جدیدی می آفریند که حتی قابل شناسایی نیستند و فقط عوارض ناشی از آنها مرتباً در کنترل بحران اصلی خلل ایجاد می کند.
زلزله و مدیریت بحران
برخورد با حوادثی چون زلزله را می توان به سه بخش تقسیم کرد: پیشگیری از خسارات امداد و نجات جبران خسارت است که پس از آن دو بخش شروع شده و شامل برآورد خسارت و جبران واقعی آنها می شود. که در زلزله های بزرگ برای جبران خسارات از دولت کار زیادی ساخته نیست و اما بیمه به عنوان یک راهکار بسیار مناسب برای جبران خسارتهای مالی مصیبت دیدگان حادثه می تواند مطرح شود. هر بار پس از وقوع زلزلههای شدید در کشور مانند آنچه در شهرهای رودبار، زنجان، قزوین و بم اتفاق افتاد و انعکاس خسارت و تلفات ناشی از آنها، بحث مدیریت بحران رونق پیدا میکند. انواع ستادها، سمینارها، گردهمایی ها و میزگردها تشکیل می شود، صفحات نشریان و روزنامه ها مملو از مقالات و نقدهای مربوط به زلزله و مدیریت بحران می شود. =، مسئولان اجرایی نیز اقدامات شتابزده را شروع کرده و عده ای نیز فرصت را مغتنم شمرده و به اظهار نظر علیه یا له دستگاههای مختلف می پردازند و همه اینها پس از چند ماه فروکش کرده و قائله ختم می شود تا بحران بعدی آنجه که مهم است این است که هر زلزله بزرگ در کشور، مارا یاد فاجعه تمام عیاری که در انتظار پایتخت است می اندازد و تقریباً هیچ کارشناسی نیت که وقوع زلزله در تهران را رد کند. مسئله مهم این است که گسلهای که تهران را محاصره کرده است گسلهای فعالی هستند که با توجه به ساخت و سازهای بی رویه، نامناسب و نا مطمئن تهران یک زلزله 7 ریشتری، این شهر را نه تنها با یک فاجعه تمام عیار انسانی بلکه کشور را با فجایع اقتصادی و سیاسی روبرو خواهد کرد.
آنها که در اقدامات پیشگیرانه موفق تر بودند شانس موفقیت مدیریت بحران  بیشتر، هزینه های آن آسانتر خواهد بود. در هنگام وقوع بحرانی مانند زلزله به منظور جلوگیری از پراکنده کاری یا هرز رفتن نیروها و زمان و ایجاد انسجام، یکپارچگی و هماهنگی بین نیروهای امدادی، مدیریت بحران لازم است که معمولاً اقدامات اساسی را در دستور کار خود دارد.
مهندس باقری با اشاره به خسارات عظیم جانی ومالی حوادث طبیعی در کشور به خصوص دو زلزله رودبار و بم، جزئیات طرح تشکیل سازمان متبوعش و تاثیر این موضوع بر روند کیفی بحث مدیریت بحران در کشور به خبر نگار ماهنامه ایمن راهبرد می گوید: پس از تاکیدات مقام معظم رهبری بر ایجاد سازوکارهای مناسب در جهت مدیریت جامع بحران در زمان وقوع بلایای طبیعی، و انجام حدود 3000 نفر ساعت کار کارشناسی در سطح ستاد حوادث کشور، مرکز پژوهش‌ها و کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی و مطالعه ساختار 39 کشور در این زمینه، این قانون در مجلس هفتم به تصویب رسید و پس از تصویب شورای نگهبان، در تاریخ 5/4/87 توسط ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور ابلاغ گردید. پس از ابلاغ قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران به وزارت کشور مقرر شد شورایعالی مدیریت بحران کشور مقرر شد شورایعالی مدیریت بحران کشور به منظور هماهنگی فعالیتهای دستگاه‌ها و نهادهای وابسته به قوای سه گانه نیروهای مسلح و کلیه نهادها و دستگاه‌های تحت نظر مقام معظم رهبری (با عنایت به تفویض اختیار معظم له) و تصویب مقررات ضوابط حاکم بر مدیریت بحران در مراحل 4 گانه آن، تشکیل گردد، که با توجه به فرصت 3 ماهه مجلس، آیین نامه اجرایی این قانون 45 روز پس از ابلاغ آن، توسط سازمان مدیریت بحران جهت تصویب به هیئت دولت ارائه گردیده است.
وی افزود: سازمان مدیریت بحران وزرارت کشور پس از تاسیس گام در سمت وسوی و تخصصی نمودن مباحث کنترل فرایندهای بحران ساز در کشور می گذارد و روند کنترل و نظارت مدیریت بحران را با کمک با مشورت تیمهای دانشگاهی و جامعه متخصصین از منظر اصولی پیش خواهد برد.
مهندس باقری با اشاره به ابعاد این قانون و وجوه تمایز این قانون نیبت به قوانین گذشته خاطر نشان شد: این قانون از شرایط و مشخصات بارزتری نسبت به قوانین گذشته برخوردار است و میتوان گفت که نواقص و ضعف های قوانین قبلی حاکم بر روند مدیریت بحران در کشور، تا حدود بسیار زیادی مرتفع شده است به طوری که بخش های مختلفی که با فرایند مدیریت بحران در ارتباط هستند، در قانون حاضر لحاظ شده است. همچنین نسبت به تشکیل شورای عالی مدیریت بحران به ریاست جمهور و نیابت وزیر کشور مبادرت خواهد ورزید.
ریاست سازمان مدیریت مدیریت بحران کشور در خصوص شرح وظایف شوای عالی مدیریت بحران کشور خاطر نشان ساخت: توسعه امور از منظر ساستگذاریهای کلان در بخش مدیریت بحران کشور از وظایف ذاتی این شور است و تدوین برنامههای ملی مرتبط با مدیریت جامع بحران در کشور تنظیم بودجه سالانه، تدوین وظایف دقیق و نقش وزارتخانه ها و کلیه نهادها، تدابیر راهبردی در جهت حمایت از فعالیتهای پژوهشی واجرایی، تصویب سامانه مدیریت بحران کشور و سایر برنامه ریزیهای سخت افزاری از اهم وظایف این شورا است. در واقع شورای علی مدیریت بحران به مقوله تشکیل شوراهای هماهنگی پیرامون دستگاه های مرتبط به بحث مدریت بحران در کشور و همچنین تشکیل کار گروه های لازم خواهد پرداخت.
مهندس باقری افزود: در قانون فوق، وظایف کلیه دستگاه‌ها تدوین شده و همچنین ساز و کار بکارگیری نیروهای مسلح در پیشبرد اهداف مدیریت بحران کشور در نظر گرفته شده است.
مهندس باقری با اذعان بر فرا بخشی بودن سازمان مدیریت بحران کشور تصریح کرد: این سازمان در واقع پل ارتباطی دستگاههای کشور و به عنوان بازوی بینابین سازمانها و نهادهای وابسته، فارغ از وظایف اجرایی صرف، به فعالیت خواهد پرداخت و در این گامع ضرورت بسیج کشور با یک مدیریت واحد در مواقع بحرانی را تبیین می نماید.

برگرفته از: ماهنامه ایمن راهبرد-شماره اول-دی ماه 87- ص6.
 


 

کد; 2659
گروه: مصاحبه, حوادث طبیعی, مدیریت بحران